آخرین اخبار : 

چگونه به تشخیص استعاره در شعر بپردازیم؟

تشخیص استعاره در شعر

استعاره یکی از رایج ترین آرایه های ادبی در شعر و نثر ایرانی است. علاوه بر ایران، این آرایه ادبی در زبان های دیگر نیز استفاده می گردد، با این حال شعرای ایرانی در به کار بردن این آرایه، یکی از شناخته شده ترین نویسندگان هستند. آنچه در مورد این آرایه مهم است، شناخت انواع آن و تشخیص استعاره در شعر است. در این مقاله می خواهیم شما را با انواع استعاره و نحوه تشخیص استعاره در شعر آشنا سازیم.

انواع تشخیص استعاره در شعر

استعاره دارای انواع گوناگونی می باشد، با این حال می توان آن را به ۴ بخش مهم تقسیم کرد:

استعاره های که از لحاظ وجود داشتن یا نداشتن لفظ مستعار متفاوتند:

اگر لفظ مستعار در جمله وجود داشته باشد، به آن استعاره مصرحه (آشکار) گفته می شود و اگر لفظ استعاره وجود نداشته باشد، به آن استعاره بالکنایه (مکنیه) می گویند. در حقیقت در استعاره آشکار، ((مشبه به)) آورده و ((مشبه)) حذف می شود. مثال: گوهر درونم از فراغت سیاه شده است؛ گوهر دورنم استعاره از قلب و روح آدمی است (گوهر درون  ((مشبه به)) آورده شده و قلب و روح آدمی که همان مشبه است، حذف شده است.

مکینه استعاره ای است که مشبه به همراه یکی از لوازم و ویژگی های ((مشبه به)) آورده می شود و در این نوع استعاره ((مشبه به)) حذف می شود. مثلا در جمله روزگار چنگال خود را در قلب دشمنان فرو خواهد کرد؛ روزگار را به گرگی تشبیه کرده است که چنگال دارد، در صورتی که خود کلمه گرگ را بیان نکرده است و چنگال که یکی از لوازم گرگ است را به روزگار نسبت داده است.

نکته: در صورتی که در استعاره مکنیه، مشبه به انسان باشد، به آن تشخیص گفته می شود.

اضافه استعاری

اگر در شعر و یا نثر، ادات تشبیه، مانند مشبه به را به صورت ترکیب اضافی به کار برد، به آن اضافه استعاری گفته می شود. مانند بیت

تو را ز کنگره عرش می زنند صفیر          ندانمت که در این دامگه چه افتاده ست

در این بیت، حافظ ترکیب مضاف و مضاف الیه را در قالب دو کلمه کنگره عرش به کار برده است. یعنی عرش را مانند یک کاخ تصور کرده که دارای کنگره است. بعد از آن، بدون آوردن وجه ((مشبه به))، آرایه استعاره مکنیه را به صورت اضافی به کار برده است.

این سه نوع از استعاره، پرکاربردترین آرایه های ادبی از خانواده مستعار ها هستند، که یادگیری آن ها به دانش آموزان هر سه رشته نظری توصیه می گردد. در ادامه با سه نوع دیگر از آرایه آشنا خواهید شد، که بیشتر در کتاب ادبیات علوم انسانی با آن مواجه می شوید، که یادگیری آن ها برای دانش آموزان رشته ریاضی و تجربی، ضرورتی ندارد.

تشخیص استعاره در شعر

تشخیص استعاره در شعر

استعاره هایی که از لحاظ کیفیت لفظ مستعار متفاوتند:

اگر لفظ مستعار به کار رفته از نوع اسم باشد، به آن استعاره اصلیه می گویند و اگر فعل و یا مشتق های  فعل باشد، به آن استعاره تبعیه می گویند.

استعاره هایی که از لحاظ واحد کلمات با یکدیگر متفاوتند:

در صورتی که مستعار کلمه باشد، به آن استعاره مفرده و در حالتی که از جمله باشد، به آن استعاره مرکبه می گویند.

استعاره هایی که از لحاظ دو سوی استعاره متفاوتند:

این تقسیم بندی زمانی صورت می گیرد که هر کدام از دو سوی استعاره، حسی و یا عقلی باشند. در این صورت خود استعاره به چهار دسته تقسیم می شود: محسوس یه محسوس، معقول به معقول، معقول به محسوس و محسوس یه معقول.

بهترین منابع تشخیص استعاره در شعر

بنای تشخیص استعاره در شعر، بر تشبیه استوار است با این تفاوت که تنها یکی از ارکان آن بیان می شود. همین امر باعث می گردد، که استعاره نسبت به تشبیه، نیاز به تحلیل ذهنی بیشتری برای درک کردن داشته باشد. همچنین استعاره در شعر، باعث رساتر، خیال انگیز تر و زیبایی در آن می شود.

یادگیری منابع آرایه های ادبی برای تشخیص استعاره در شعر ، نیاز به تمرین بسیار دارد. معمولا این کار را به سه روش انجام می دهند. اولین فرم آرایه استعاره در شعر، تشخیص است. این مطلب یعنی آنکه هر زمان که تشخیص دادیم آرایه استعاره در شعر و یا نثر وجود دارد، پس حتما وجود دارد. مثلا در جمله “اشک های ابر بهاری”، ((اشک ابر)) استعاره از باریدن ابر در فصل بهار است.

در روش دوم تشخیص استعاره در شعر، ما باید به دنبال یک ویژگی غیر انسانی، که آن را به یک شی نسبت داده اند (در صورتی که آن شی به صورت ذاتی آن ویژگی را ندارد)، بگردیم. مانند پنجه آهنین دشت. در این مثال پنجه یک ویژگی غیر انسانی است، که آن را به دشت نسبت داده است.

در روش سوم تشخیص استعاره در شعر، شما باید واژگانی را بیابید، که فرم استعاری آن ها بسیار معمول است. مثلا در ادبیات فارسی، ((دُر)) به معنای مروارید، استعاره از یک شی گرانبها و با ارزش است؛ همچنین کوه استعاره از پایداری و مقاومت می باشد. یافتن این نوع استعاره، بسیار آسان و محتمل است؛ در حقیقت کافیست که شما این اصطلاحات را، در کتاب های درسی خود خوانده و مرور کنید.

تشخیص استعاره در شعر و تفاوت آن با مجاز

یکی از آرایه هایی که داوطلبان اغلب آن را با استعاره اشتباه می گیرند، مجاز است. مجاز صورتی از کلمه است، که در معنای واقعی خود به کار نمی رود. مثلا بیت در “کشتن دهی سر به یکبارگی“، ((سر)) مجاز از کل وجود است. در حالتی که استعاره نوعی مجاز به همراه تشبیه است، که در آن مشبه به حذف شده است. مانند “ای دیو سپید پای در بند” که در آن ((دیو سپید)) استعاره از کوه دماوند می باشد. بنابراین در تست ها به این نکته توجه کنید، که با مجاز روبرو هستید و یا استعاره.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تـــمـاس
×

پشتیبانی 24 ساعته

×